Meer grip op bestaanszekerheid met federatief datadelen
Veel mensen die te maken krijgen met ingrijpende levensgebeurtenissen, zoals een scheiding, baanverlies of verhuizing, raken het overzicht kwijt. Hun financiële situatie verandert, verschillende regelingen grijpen op elkaar in en ondersteuning komt via meerdere loketten en organisaties. Tijdens het Fieldlab Bestaanszekerheid bij Levensgebeurtenissen onderzochten verschillende overheidsorganisaties samen hoe verantwoord datadelen binnen een Federatief Datastelsel (FDS) burgers in zulke situaties meer grip en inzicht geeft met en een duidelijker handelingsperspectief.
Het Fieldlab vond eind november plaats op initiatief van Digilab en het programma Realisatie IBDS. Volgens Ronald Slomp, programmanager FDS bij het Ministerie van BZK, sluit het Fieldlab goed aan bij de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS). “Het is belangrijk dat we dit Fieldlab organiseren omdat we met elkaar de volgende stap moeten zetten. De boodschap uit de NDS is: doe mee met het Federatief Datastelsel (FDS) dat de basis legt voor moderne gegevensuitwisseling.
Praktijkcase
Het Fieldlab is een meerdaagse technische beproeving waarin teams samenwerken om interoperabiliteit binnen het FDS te testen. Roos de Groot, product owner bij Digilab, legt uit: “Dat doen we aan de hand van een fictief voorbeeld. Linda maakt een scheiding mee, moet verhuizen en verliest haar baan. Hoe houdt zij overzicht? Dat proberen we technisch te beantwoorden.”
Veilig experimenteren
Aan het Fieldlab deden ruim 100 professionals mee, verdeeld over 20 tech-teams. Gemeenten, uitvoeringsorganisaties, ministeries en projecten werkten samen in één technische omgeving met fictieve data. Zo konden zij veilig experimenteren met standaarden en componenten en beoordelen of bestaande systemen en gegevensbeschrijvingen voorbereid zijn op federatief datadelen. Teams konden zich ook ter plekke aansluiten op de simulatieomgeving van het FDS.
Gemeenschappelijke taal
De samenwerking op de werkvloer leverde direct waarde op. Teams bouwden, testten en checkten hun aannames door ze uit te proberen in de omgeving. Daardoor werden technische knelpunten en kansen snel zichtbaar.
“Het belangrijkste inzicht is hoe waardevol het is om hier met zoveel verschillende partijen bij elkaar te zijn,” zegt Thom Kusse van BKWI. “Dan merk je dat je samen een gemeenschappelijke taal ontwikkelt. Dat maakt het veel makkelijker om oplossingen te bouwen die voor iedereen werken.” Arjan Oortgiese, product owner team Belastingdienst, onderschrijft dit: “Het is heel waardevol om als één overheid bij elkaar te zitten. Samenwerking tussen verschillende overheidsorganisaties is niet altijd vanzelfsprekend. Iedereen heeft zijn eigen taken en verantwoordelijkheden. Deze omgeving stimuleert die de samenwerking. We spreken elkaar, zien kansen en ontdekken hoe we elkaar kunnen versterken. Als we deze lijn vasthouden, kunnen we samen grote stappen zetten.”
Praktisch voorbeeld
Op de tweede dag gaf het team van NL Wallet een sessie over het gebruik van een digitale portemonnee voor gegevensuitwisseling. Tim Speelman, product owner NL Wallet: “De wallet komt als app op je telefoon. Via die app kun je gegevens uit overheidsbronnen en private bronnen ophalen, bewaren en delen. Denk aan je digitale rijbewijs of een verklaring van je woningcorporatie dat je huurder bent. Dat geeft mensen als Linda overzicht en meer regie over hun eigen gegevens.”
Afsluiting met bestuurders
Bij de afsluiting waren zo’n 50 bestuurders en andere overheidsfunctionarissen aanwezig. Een rondgang langs de teams gaf hun inzicht in wat teams in de praktijk hebben getest: interoperabiliteit tussen systemen, het gebruik van FDS-componenten en protocollen en de inzet van de simulatieomgeving waarin organisaties konden experimenteren met federatief datadelen.
In de afsluitende presentatie lichtten Roos de Groot en Aliza Tekofsky, portfoliomanager van Digilab, toe waarom deze technische resultaten ertoe doen. “Regels worden steeds complexer en digitaal uitgevoerd,” zegt Aliza Tekofsky. “Juist daarom moeten we toewerken naar meer transparantie en traceerbaarheid. Dit Fieldlab laat zien hoe dat technisch kan.”
Makkelijker maken
Hans Ouwehand, voorzitter van het NDS-aanjaagteam, benadrukte het belang van deze aanpak. “Je ziet dat er initiatieven van onderaf komen die goed aansluiten op wat we bestuurlijk binnen de NDS doen. Het is belangrijk dat we deze voorbeelden blijven delen zodat we van elkaar leren en het voor mensen in kwetsbare situaties makkelijker maken.”
Ontstaan één overheid
Het team van Digilab kijkt tevreden terug. “Het was mooi om te zien hoe de teams steeds meer naar elkaar toegroeiden. We zagen als het ware één overheid ontstaan die samenwerkt aan de casus van Linda. Zo geven we mensen meer inzicht, overzicht en mogelijkheden om stappen te zetten. Veel dank aan alle deelnemers voor de inzet en energie. Laten we samen verder bouwen aan oplossingen voor burgers.”
Volgende stap
De komende maanden worden de resultaten verder uitgewerkt. Tijdens de IBDS-Stelseldag op 11 februari 2026 worden de inzichten en vervolgstappen gedeeld met een breder publiek.